cendru logo back to mainpage เนื้อหาเว็บในหน้านี้ได้มีการปรับปรุงและย้ายไปที่ http://cendru.eng.cmu.ac.th/cmflood ข้อมูลในหน้านี้ถูกเก็บไว้เป็นกรุข้อมูลเท่านั้น
หน่วยวิจัยภัยพิบัติทางธรรมชาติ ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
หน้าแรก ข่าว แผนที่เวปไซด์ ติดต่อ เข้าสู่ระบบ
  เกี่ยวกับโครงการฯ
    ความเป็นมาของโครงการฯ
    โครงสร้างของระบบการพยากรณ์
    รายละเอียดโครงการ
  สภาพแวดล้อมทั่วไป
    ลักษณะทั่วไปของพื้นที่ลุ่มน้ำ
    สถานีระบบโทรมาตร
    สถิติภูมิอากาศ
    ลักษณะทั่วไปพื้นที่เมืองเชียงใหม่
    สถานการณ์น้ำท่วมในอดีต
  การเตรียมรับสถานการณ์น้ำท่วม
    คู่มือรับสถานการณ์น้ำท่วม
    การป้องกันน้ำไหลเข้าบ้าน
    การวางพนังกั้นน้ำ,กระสอบทราย
    คู่มือการใช้กระสอบทราย
    ตำแหน่งที่วางกองทราย
    ตำแหน่งที่จอดรถ
    ตำแหน่งเครื่องสูบน้ำ
  การเตือนภัยน้ำท่วม
  ในเขตพื้นที่เมืองเชียงใหม่
    อินเตอร์เนต
    หอเตือนภัย
    บอร์ดไฟวิ่ง
    เครื่องมือวัดน้ำฝนและไซเรน
    รถกระจายข่าว
    วิทยุ
    หลักระดับน้ำท่วม
   สัญลักษณ์ของการเตือนภัย
   และแหล่งช่วยเหลือ
  แผนงานการป้องกันน้ำท่วม
  ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
    แผนงานป้องกันของหน่วยงาน
ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
จังหวัดเชียงใหม่ (ปภ.)
    งานขุดขยายแม่น้ำปิงและต่อสะพาน
บริเวณสำนักงานตำรวจภูธรภาค 5
    งานแก้ไขปัญหาน้ำท่วม
กรณีถนนขวางทางน้ำ
  การแก้ไขปัญหาการบุกรุกน้ำปิง
    จุดวิกฤติ
    การรื้อถอนที่ดำเนินการไปแล้ว
    การขุดลอกแม่น้ำปิง
  การบริหารจัดการน้ำท่วม
    มาตรการบริหารจัดการน้ำท่วม
    ข้อดีและข้อเสียของการใช้
มาตรการบริหารจัดการน้ำท่วม
  ข้อมูลทางกายภาพแม่น้ำปิง
    แปลนรูปตัดแม่น้ำปิง
    บริเวณตัวเมืองเชียงใหม่
    เส้นชั้นความสูงแม่น้ำปิง


Download
หนังสือคู่มือรับสถานการณ์น้ำท่วม
    หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
    จังหวัดเชียงใหม่
    ป้องกันภัย (ปภ.) จ.เชียงใหม
    อุทกวิทยาฯภาคเหนือตอนบน
    อุตุนิยมวิทยาภาคเหนือ
    ศูนย์ปฏิบัติการน้ำท่วมเชียงใหม่

ลักษณะทั่วไปของพื้นที่เมืองเชียงใหม่

        พื้นที่จังหวัดเชียงใหม่อยู่ในลุ่มน้ำปิงตอนบน มีต้นกำเนิดในทิวเขาผีปันน้ำอำเภอเชียงดาว ไหลลงทางทิศใต้ผ่านหุบเขา มีน้ำแม่งัดต้นน้ำมาจากอำเภอพร้าว ไหลบรรจบทางขวาแล้วไหลลงมาที่อำเภอแม่แตง โดยมีน้ำแม่แตงต้นน้ำมาจากอำเภอเวียงแหงไหลเข้าบรรจบทางด้านซ้าย แล้วไหลลงสู่อำเภอแม่ริมซึ่งมีน้ำแม่ริมและน้ำแม่สาไหลมาบรรจบ จากนั้นไหลลงสู่ที่ราบลุ่มในเขตอำเภอเมืองเชียงใหม่ สภาพอุทกวิทยาของพื้นที่โครงการ ประกอบด้วยลักษณะภูมิประเทศ ภูมิอากาศ และรายละเอียดของแหล่งน้ำผิวดิน มีดังต่อไปนี้

    ลักษณะภูมิประเทศ

       ลักษณะภูมิประเทศของลุ่มน้ำปิง มีต้นน้ำในอำเภอเชียงดาวเป็นหุบเขาตัว V มีความลาดชัน 1 : 40 มีความสูง 500 – 1,300 เมตร เทียบกับระดับน้ำทะเลปานกลาง  เมื่อไหลเข้าอำเภอแม่แตง ร่องน้ำจะเปลี่ยนเป็นรูปตัว U และคดเคี้ยวไปตามหุบเขาความลาดชันของพื้นที่  1 : 50 มีความสูง 320 – 500 เมตร เทียบกับระดับน้ำทะเลปานกลาง  และเมื่อไหลเข้าสู่เขตพื้นที่ราบแอ่งเชียงใหม่ จึงมีลักษณะของแม่น้ำอายุมาก   ในระดับความลาดชัน 1 : 1,800 สูง 260 – 300 เมตร เทียบกับระดับน้ำทะเลปานกลาง  ผ่านภูมิประเทศที่เป็นสันดอนทราย  คันตลิ่งธรรมชาติ และพื้นที่ราบ มีลำน้ำสำคัญ 4  สายในลุ่มน้ำตอนเหนือของตัวเมืองเชียงใหม่ประกอบด้วย แม่น้ำปิงจากต้นน้ำยาว  169  กม. พื้นที่ลุ่มน้ำ 6,355  ตร.กม.  น้ำแม่งัดจากต้นน้ำยาว  95  กม. พื้นที่ลุ่มน้ำ    1,309  ตร.กม.  น้ำแม่แตงจากต้นน้ำยาว 152 กม. พื้นที่ลุ่มน้ำ 1,908 ตร.กม.  น้ำแม่ริมจากต้นน้ำยาว 57 กม.พื้นที่ลุ่มน้ำ 527  ตร.กม.  
พื้นที่ของโครงการตั้งอยู่ทางด้านทิศเหนือของที่ราบลุ่มแม่น้ำปิง ซึ่งล้อมด้วยเทือกเขาสูงแสดงในรูปที่ 2-1 และที่ราบลุ่มนี้มีความสูงระดับน้ำทะเลปานกลาง 300 เมตร โดยมีดอยลังกาและดอยขุนตาลอยู่ด้านทิศตะวันออกและมีเขาสุเทพ-ดอยบวกห้าอยู่ด้านทิศตะวันตกในบริเวณที่เป็นลานตะพัก(Terrace) ซึ่งเกิดอยู่ตามเขารอบแอ่งที่ราบนั้นพบว่า ทางตะวันตกสูงเหนือระดับน้ำทะเล 330-400 เมตร ทางตะวันออกสูงเหนือระดับน้ำทะเล 300-320 เมตร                สำหรับในเมืองพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่ม (Flood Plain) อยู่ทางด้านตะวันออก ความสูงระหว่าง 290-310 เมตร เหนือระดับน้ำทะเล ทางทิศตะวันตกบริเวณที่ราบเชิงเขาประกอบด้วยลานตะพักระดับต่ำ (Low Terrace) มีความสูงเหนือระดับน้ำทะเล 310-330 เมตร และที่ราบลานตะพักระดับสูง (High Terrace) มีความสูงเหนือระดับน้ำทะเล 330-400



พื้นที่ลุ่มน้ำปิงและสาขาที่สะพานนวรัฐ เมืองเชียงใหม่




เส้นทางการไหลของแม่น้ำปิงและสาขา




พื้นที่ของบริเวณลานตะพักและที่ราบลุ่มของพื้นที่




ภาพตัดขวางแอ่งเชียงใหม่แนวทิศตะวันออก-ทิศตะวันตก ผ่านเขตตัวเมืองเชียงใหม่


    ลำน้ำและแหล่งน้ำผิวดิน

        ในพื้นที่เขตเมืองเชียงใหม่มีลำน้ำสำคัญได้แก่ แม่น้ำปิง และน้ำแม่แตง โดยน้ำแม่แตงมีคลองชลประทานแม่แตง เป็นคลองดาดวิ่งขนานกับแม่น้ำปิงจากเหนือลงใต้ ส่งน้ำเพื่อการเกษตร และอุปโภคบริโภค ส่วนในช่วงฤดูฝนยังรับน้ำหลากจากพื้นที่ฝั่งตะวันตกของเมืองแล้วผันออกผ่านตัวเมือง ทำให้ปัญหาน้ำท่วมฉับพลันในตัวเมืองลดลงอย่างมาก

องค์ประกอบของลำน้ำธรรมชาติที่เกี่ยวข้องแต่ละพื้นที่ภายในเขตเมืองเชียงใหม่ มีดังนี้

    ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำปิง

มีคลองแม่ข่าและลำคูไหวไหลผ่านในพื้นที่เขตเทศบาล คลองแม่ข่ามีห้วยห้วยตึงเฒ่าและห้วยชะเยื้องเป็นห้วยต้นน้ำที่ไหลบรรจบเป็นลำเหมืองกลางแล้วไหลลงลำเหมืองแม่หยวก นอกจากนี้ยังมีลำเหมืองแม่ท่าช้างซึ่งมีต้นน้ำมาจากห้วยช่างเคี่ยน (ปัจจุบันน้ำหลากส่วนมากของห้วยช้างเคี่ยนได้ถูกผันน้ำลงสู่คลองชลประทานแทน) ไหลผ่านทางด้านเหนือของคูเมืองทางด้านทิศตะวันตก โดยไหลลงทางทิศใต้และไหลวกไปทางทิศตะวันออกไปบรรจบกับลำน้ำแม่ข่า ซึ่งไหลลงทางใต้ และบรรจบกับแม่ปิงที่ตำบลป่าแดด บริเวณบ้านดอน
ในพื้นที่ตำบลสุเทพยังมีห้วยอุโมงค์ ห้วยโป่งน้อย ลำห้วยย่าใต้และลำห้วยทราย โดยน้ำในลำห้วยด้านฝั่งตะวันตกของคลองชลประทานได้ถูกผันลงสู่คลองเพื่อลดปริมาณน้ำหลากสู่ตัวเมือง ส่วนลำห้วยทางตะวันออกของคลอง จะไหลไปรวมกันด้านใต้ของสนามบินเชียงใหม่แล้วไหลลอดถนนหางดงผ่านพื้นที่ตำบลป่าแดดแล้วไหลลงสู่คลองแม่ข่าในที่สุด นอกจากนี้ยังมีลำห้วยแม่เหียะ ซึ่งมีห้วยแม่เหียะหลวงและห้วยปะหนวดเป็นต้นน้ำ ได้ไหลมาบรรจบกับลำเหมืองแม่ขัวเด้ง น้ำจากลำเหมืองขัวเด้งจะไหลลงน้ำแม่ข่าตอนล่าง และน้ำแม่ข่าจะไปลงแม่น้ำปิง
แหล่งน้ำผิวดินในพื้นที่ฝังตะวันตกของแม่น้ำปิงสำหรับพื้นที่ตัวเมืองเชียงใหม่ ดังมีรายละเอียดดังนี้

        แม่น้ำปิง: แม่น้ำปิงที่ผ่านตัวเมืองเชียงใหม่มีพื้นที่รับน้ำ 6,355 ตารางกิโลเมตร มีความกว้างเฉลี่ย 100 เมตร และตอนแคบสุดประมาณ 50 เมตร ความลาดชันของท้องแม่น้ำส่วนนี้ค่อนข้างราบ ในเขตเมืองแม่น้ำปิงมีจุดที่ทางระบายน้ำที่ปล่อยน้ำลงน้ำแม่ข่า เป็นทางระบายน้ำสายหลักของพื้นที่เขตเทศบาลฝั่งตะวันตก แล้วไหลลงทางทิศใต้เพื่อการชลประทานลงในแม่น้ำปิง 2 จุดใหญ่ คือที่ตำบลบ้านแตก และที่ตำบลสบแม่ข่า สำหรับเขตชายฝั่งตะวันออกมีลำเหมืองรินและลำเหมืองพญาดำเป็นทางระบายน้ำหลัก แต่ไหลลงน้ำแม่กวง
        คลองแม่ข่า เป็นทางน้ำที่ไหลผ่านตัวเมืองทางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำปิง เป็นทางระบายน้ำหลักที่ใช้รับน้ำฝนและน้ำทิ้งของชุมชนเมือง ไหลบรรจบกับน้ำปิงที่บ้านดอนชัย ซึ่งอยู่ทางใต้เขตเทศบาลประมาณ 3 ก.ม. คลองแม่ข่าอยู่ในพื้นที่รับน้ำทางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำปิง โดยพื้นที่ได้ถูกแบ่งออกเป็น 2 ส่วนโดยคลองชลประทานในอดีตน้ำที่หลากลงมาพื้นที่รับน้ำฝั่งตะวันตกของคลองจะไหลผ่านท่อลอดไซฟอนซึ่งเชื่อมต่อพื้นที่รับน้ำฟากตะวันออกของคลองชลประทาน น้ำจากพื้นที่รับน้ำทั้ง 2 บริเวณนี้ในที่สุดจะไหลลงสู่ทางระบายน้ำหลักที่คลองแม่ข่า แต่ในปัจจุบันน้ำที่หลากลงมาจากพื้นที่ตะวันตกของคลองชลประทานจะถูกปล่อยให้ไหลลงคลองชลประทาน ทำให้สามารถลดปริมาณน้ำที่จะเข้าสู่คลองแม่ข่าลงได้อย่างมาก
        แม่ท่าช้าง เป็นทางน้ำสาขาหนึ่งของคลองแม่ข่าและถือเป็นทางระบายน้ำหลัก ส่วนบนนับจากถนนซุปเปอร์ไฮเวย์ลงมาจรดคูเมือง ความลาดชันของท้องน้ำค่อนข้างชัน คือประมาณ 1:400 แม่ท่าช้างเชื่อมต่อกับแม่ข่าประมาณ 500 ม. เหนือแจ่งศรีภูมิ ซึ่งเป็นมุมตะวันออกเฉียงเหนือของคูเมือง พื้นที่รับน้ำของแม่ท่าช้างเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่รับน้ำของแม่ข่า ความสามารถในการระบายน้ำของแม่น้ำท่าช้างมีค่าประมาณ 1.5 ลบ.ม./วินาที น้ำหลากนี้ไม่ทำให้เกิดน้ำท่วมมากนักในบริเวณตัวเมือง นอกจากบริเวณที่ลุ่มทั้งสองฝั่งของคลอง ในปัจจุบันน้ำหลากจากต้นน้ำคือห้วยช่างเคี่ยนได้ถูกผันลงคลองชลประทานทำให้สามารถลดปริมาณน้ำที่เข้าสู่ห้วยแม่ท่าช้างลงได้มาก
        ลำคูไหว เป็นทางน้ำอีกสายหนึ่งของคลองแม่ข่าที่มีความสำคัญต่อการระบายน้ำของตัวเมือง คลองลำคูไหวนี้เริ่มต้นตรงบริเวณแจ่งกู่เฮือง ซึ่งเป็นมุมตะวันตกเฉียงใต้ของคูเมือง และรับน้ำจากร่องระบายน้ำเปิดคาดคอนกรีตที่มาตามถนนบุญเรืองฤทธิ์ ในขณะเดียวกันก็รับน้ำที่ระบายออกจากคูเมือง      ลำคูไหวจะแคบในตอนต้นและกว้างออกในตอนท้ายน้ำ คลองสายนี้จะไหลเวียนขนานไปกับกำแพงดิน และเชื่อมต่อกับแม่ข่าที่ปลายถนนสุริวงศ์ พื้นที่รับน้ำของลำคูไหวเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่รับน้ำของแม่ข่า ความสามารถในการระบายน้ำประมาณ 2.5 ลบ.ม./วินาที และระดับน้ำในคลองนี้จะถูกควบคุมโดยระดับน้ำของแม่ข่าตรงจุดเชื่อมต่อของทั้งสองลำน้ำ
        ทางน้ำในคูเมือง คูเมืองของเชียงใหม่เป็นสถานที่ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ มีความกว้างประมาณ 10 ม. ลึกประมาณ 1-3 ม. เป็นคลองขุด ซึ่งคูเมืองมีความลาดชันลงไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ ดังนั้นจึงต้องสร้างทำนบและท่อลอดเพื่อควบคุมระดับน้ำตรงทุกจุดที่ถนนตัดกับคูเมือง ในฤดูแล้งคูเมืองจะได้รับน้ำมาหล่อเลี้ยงจากคลองชลประทาน ในฤดูฝนน้ำหลากจากพื้นที่รับน้ำฝั่งตะวันตกของคลองชลประทานบางส่วนจะไหลมาตามท่อระบายน้ำทั้งสองข้างของถนนห้วยแก้ว แล้วไหลลงคูเมืองที่มุมตะวันตกเฉียงเหนือ น้ำจากคูเมืองสามารถไหลออกได้ 5 จุด คือ 1.มุมตะวันออกเฉียงเหนือ (แจ่งศรีภูมิ) 2.มุมตะวันออกเฉียงใต้ (แจ่งขะต้ำ) 3.ประตูเชียงใหม่ 4.มุมตะวันตกเฉียงใต้ (แจ่งกู่เฮือง) และ 5.จุดบนถนนมณีนพรัตน์ ห่างจากแจ่งหัวรินประมาณ 700 ม. น้ำจากทั้งสามจุดแรกไหลลงแม่ข่าโดยตรง ส่วนน้ำจากสองจุดสุดท้ายจะไหลลงลำคูไหวและแม่ท่าช้างตามลำดับ

    พื้นที่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำปิง

        มีลักษณะเป็นสันสูงมีความเอียงไปทางทิศตะวันออก โดยทั่วไปพื้นที่บริเวณนี้จะต่ำกว่าพื้นที่บริเวณฝั่งตะวันตก ในเขตเทศบาลและพื้นที่ของอำเภอเมืองฝั่งนี้จะมีลำเหมืองเล็กๆ หลายสาย ทั้งที่เป็นธรรมชาติและมีการขุดไว้เพื่อการชลประทาน ปัจจุบันลำเหมืองเหล่านี้ส่วนใหญ่จะตื้นเขินและเปลี่ยนเส้นทาง เนื่องมาจากการตกตะกอน และบางส่วนก็ถูกถมหรือถูกบุกรุกแล้วเปลี่ยนเส้นทางใหม่ แต่ก็ยังใช้ในการระบายน้ำฝนและน้ำเสียของเมือง โดยลำเหมืองรินและลำเหมืองพญาคำใช้เป็นทางระบายน้ำหลักของเขตเทศบาล ฝั่งตะวันออก ลำเหมืองทั้งสองนี้ทีทิศทางการไหลระบายลงแม่น้ำคาวและแม่กวง น้ำแม่คาวและน้ำแม่กวงเป็นทางน้ำที่แบ่งเขตระหว่างอำเภอสันทรายและสันกำแพง โดยน้ำแม่กวงจะไหลลงบรรจบกับแม่น้ำปิงที่จังหวัดลำพูน
แหล่งน้ำผิวดินในพื้นที่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำปิงสำหรับพื้นที่ตัวเมืองเชียงใหม่ ดังมีรายละเอียดดังนี้
        ลำแม่น้ำแม่คาว เป็นสายน้ำที่รองรับน้ำที่ระบายจากพื้นที่รับน้ำทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือเป็นส่วนใหญ่ ซึ่งมีทางน้ำมากเช่น ลำเหมืองหนองหาร ห้วยแม่โจ้ ห้วยน้ำแม่ตู่ ห้วยแม่โจ้ไหลมาบรรจบกันเป็นน้ำแม่คาว
        ลำแม่น้ำแม่กวง เป็นทางน้ำที่สำคัญสายหนึ่งที่มีพื้นที่รับน้ำเกือบทั้งหมดทางฝั่งตะวันออกของแม่น้ำปิง มีน้ำแม่คาวไหลมาบรรจบและแม่น้ำกวงจะไหลผ่านตัวเมืองลำพูนก่อนไหลลงแม่น้ำปิง
        ลำเหมืองริน เป็นทางน้ำที่ได้รับผลกระทบจากน้ำทิ้งจากบ้านเรือนที่ตั้งอยู่ในเขตเทศบาลเมืองนครเชียงใหม่ฝั่งตะวันออก ลำเหมืองรินมีทางระบายน้ำลงน้ำแม่คาวและน้ำแม่กวง แต่ปัจจุบันลำเหมืองนี้ได้ตื้นเขินและเปลี่ยนเส้นทางตามการพัฒนาการใช้ที่ดิน


 แหล่งน้ำผิวดินในพื้นที่เขตเมืองเชียงใหม่

  หน่วยวิจัยภัยพิบัติทางธรรมชาติ ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โทรศัพท์ 053-942010